Nội quy phòng cháy chữa cháy – hiểu đúng để thực hiện đúng

Hỏa hoạn vẫn là một trong những tai nạn gây thiệt hại nặng nề nhất về người và tài sản tại Việt Nam. Theo số liệu từ Cục Cảnh sát Phòng cháy, chữa cháy và Cứu nạn cứu hộ, trong năm 2025 cả nước ghi nhận hàng nghìn vụ cháy, phần lớn bắt nguồn từ sự bất cẩn trong sinh hoạt và thiếu ý thức thực hiện các quy định an toàn. Đó là lý do tại sao nội quy phòng cháy chữa cháy không chỉ là thủ tục hành chính mà còn là tấm "lá chắn" thực sự bảo vệ mạng sống và tài sản.

Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ nội quy PCCC gồm những gì, áp dụng cho những đối tượng nào, vị trí đặt bảng ra sao và mức xử phạt nếu vi phạm – tất cả đều cập nhật theo quy định hiện hành năm 2026.

Nội quy phòng cháy chữa cháy là gì và vì sao bắt buộc phải có

Nội quy phòng cháy chữa cháy là tập hợp các quy định, biện pháp và hướng dẫn hành động được ban hành tại một cơ sở nhằm ngăn ngừa nguy cơ cháy nổ, đồng thời xác định trách nhiệm của từng cá nhân khi sự cố xảy ra. Nội quy này làm rõ ba nhóm nội dung: việc được làm, việc không được làm và việc bắt buộc phải làm trong điều kiện thường ngày cũng như khi có hỏa hoạn.

Theo quy định tại Nghị định 136/2020/NĐ-CP và Thông tư 149/2020/TT-BCA của Bộ Công an, nội quy phòng cháy chữa cháy là một trong những điều kiện bắt buộc để cơ sở được cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn PCCC. Điều này có nghĩa là nếu cơ sở không có nội quy hoặc nội quy không đúng chuẩn, chủ cơ sở có thể bị xử phạt hành chính, thậm chí bị đình chỉ hoạt động.

Những đối tượng bắt buộc phải có nội quy PCCC

Không phải chỉ nhà máy hay kho hàng mới cần đến nội quy này. Theo quy định hiện hành, các đối tượng sau đây đều phải có nội quy phòng cháy chữa cháy được niêm yết đúng quy định:

• Cơ sở sản xuất, kinh doanh, nhà xưởng, kho hàng

• Trung tâm thương mại, siêu thị, chợ

• Khách sạn, nhà hàng, khu vui chơi giải trí

• Bệnh viện, trường học, cơ quan hành chính

• Chung cư, tòa nhà văn phòng cao tầng

• Hộ gia đình kết hợp kinh doanh, sản xuất

• Phương tiện giao thông cơ giới có từ 9 chỗ ngồi trở lên

Những nội dung cốt lõi trong một bộ nội quy PCCC đầy đủ

Một bộ nội quy phòng cháy chữa cháy chuẩn theo Thông tư 149/2020/TT-BCA cần đảm bảo đủ các nhóm nội dung sau. Tùy đặc thù từng cơ sở, nội dung có thể được bổ sung thêm nhưng không được thiếu phần cốt lõi.

Nhóm quy định về phòng ngừa

Đây là phần quan trọng nhất và chiếm phần lớn nội dung của bảng nội quy. Các quy định thường gặp bao gồm:

Quản lý điện: Không tự ý câu mắc thêm đường dây điện khi chưa được phép. Kiểm tra và ngắt tất cả thiết bị điện không cần thiết khi hết giờ làm việc hoặc trước khi rời khỏi nơi làm việc. Nghiêm cấm dùng dây đồng, dây bạc thay cầu chì – đây là nguyên nhân gây cháy rất phổ biến tại các cơ sở nhỏ lẻ hiện nay.

Quản lý nguồn lửa và nhiệt: Nghiêm cấm hút thuốc, đun nấu, thắp nến, đốt vàng mã tại khu vực kho hàng, phòng lưu trữ tài liệu và những nơi có vật liệu dễ cháy. Việc sử dụng hàn, cắt kim loại hoặc đốt lửa trần phải được người có thẩm quyền phê duyệt và có biện pháp bảo vệ đi kèm.

Sắp xếp hàng hóa và vật tư: Hàng hóa trong kho phải được xếp gọn gàng, có lối đi thông thoáng. Tuyệt đối không chất hàng che lấp lối thoát nạn, bình chữa cháy hay hộp kỹ thuật điện.

Nhóm quy định về quản lý thiết bị PCCC

Phương tiện chữa cháy như bình chữa cháy, vòi phun, họng nước phải được đặt đúng vị trí quy định – nơi dễ thấy, dễ lấy và không bị che khuất. Nghiêm cấm tự ý di chuyển, làm hư hỏng hoặc sử dụng thiết bị PCCC vào mục đích khác ngoài chữa cháy.

Bên cạnh đó, cơ sở phải tổ chức kiểm tra định kỳ các thiết bị này ít nhất 6 tháng một lần. Bình chữa cháy thường có hạn sử dụng và cần nạp lại sau mỗi 5 năm hoặc sau khi đã sử dụng. Năm 2026, chi phí nạp lại bình chữa cháy bột ABC loại 4–8 kg dao động từ 80.000 đến 150.000 đồng/bình tùy loại và đơn vị cung cấp.

Nhóm quy định về xử lý khi có cháy

Khi phát hiện cháy, bất kỳ ai cũng phải thực hiện theo đúng trình tự:

1. Hô hoán, báo động ngay cho mọi người xung quanh

2. Bấm chuông báo cháy hoặc gọi số 114

3. Cắt điện khu vực xảy ra cháy nếu an toàn

4. Dùng bình chữa cháy tại chỗ để dập lửa ban đầu (nếu đám cháy còn nhỏ)

5. Hướng dẫn sơ tán người và tài sản theo phương án thoát nạn đã xây dựng

6. Phối hợp hỗ trợ lực lượng chữa cháy chuyên nghiệp khi đến hiện trường

Nội quy PCCC có khác nhau giữa các loại cơ sở không

Câu trả lời là có. Mặc dù khung pháp lý là chung, nhưng nội dung chi tiết cần được điều chỉnh phù hợp với từng môi trường cụ thể.

Tại chung cư và tòa nhà cao tầng, nội quy tập trung vào việc cấm sạc xe điện qua đêm không có giám sát, không để đồ đạc tại hành lang cầu thang và cấm can thiệp vào hệ thống báo cháy, sprinkler tự động. Đây là những vấn đề nổi cộm trong năm 2025–2026 khi hỏa hoạn từ pin lithium của xe đạp điện và xe máy điện ngày càng gia tăng.

Tại văn phòng và cơ quan, nội quy ưu tiên quản lý hồ sơ, tài liệu đặt xa thiết bị điện sinh nhiệt, kiểm tra điện cuối ngày làm việc và đảm bảo lối thoát hiểm luôn thông thoáng.

Tại nhà kho và nhà xưởng sản xuất, nội quy cần chặt chẽ hơn nhiều: phân vùng rõ khu vực cấm lửa, quy định về lưu trữ hóa chất, xăng dầu, vật liệu dễ cháy và bắt buộc trang bị hệ thống báo cháy tự động nếu diện tích vượt ngưỡng quy định.

Vị trí đặt bảng nội quy phòng cháy chữa cháy đúng quy định

Theo hướng dẫn của cơ quan chức năng, bảng nội quy PCCC cần được niêm yết ở những vị trí dễ nhìn, không bị che khuất và thuận tiện cho nhiều người tiếp cận. Một số vị trí phù hợp gồm:

• Cổng chính hoặc lối vào của cơ sở

• Hành lang, khu vực thang bộ và thang máy

• Gần bình chữa cháy và tủ họng nước chữa cháy

• Khu vực sản xuất, kho hàng, bếp ăn

• Phòng họp, phòng làm việc có đông nhân sự

Chiều cao lắp đặt lý tưởng là từ 1,4 m đến 1,6 m so với mặt đất, đảm bảo người lớn đọc được dễ dàng. Bảng nội quy PCCC thường được treo cùng với bảng tiêu lệnh chữa cháy, bảng cấm lửa và bảng cấm hút thuốc tạo thành bộ 4 bảng đồng bộ. Giá một bộ 4 bảng nội quy tiêu lệnh PCCC đạt chuẩn tại thị trường năm 2026 dao động từ 150.000 đến 350.000 đồng/bộ tùy chất liệu (nhựa PVC, mica hoặc tôn sơn tĩnh điện).

Mức xử phạt khi không thực hiện nội quy phòng cháy chữa cháy

Nhiều chủ cơ sở chưa nhận thức đầy đủ về hậu quả pháp lý khi bỏ qua quy định này. Theo Nghị định 136/2020/NĐ-CP, một số mức xử phạt cụ thể như sau:

• Phạt từ 2.000.000 đến 5.000.000 đồng đối với cơ sở không có nội quy PCCC hoặc nội quy không đúng quy định

• Phạt từ 5.000.000 đến 15.000.000 đồng nếu vi phạm quy định về bố trí, sắp xếp vật liệu dễ cháy không đảm bảo an toàn

• Phạt từ 15.000.000 đến 25.000.000 đồng nếu để thiết bị điện không an toàn gây nguy cơ cháy nổ

• Đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc vĩnh viễn nếu vi phạm nghiêm trọng và tái phạm nhiều lần

Ngoài xử phạt hành chính, nếu vi phạm gây ra thiệt hại thực tế, người vi phạm còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017).

Câu hỏi thường gặp về nội quy phòng cháy chữa cháy

1. Cơ sở nhỏ, dưới 10 người có cần nội quy PCCC không?

Có. Theo quy định hiện hành, hầu hết cơ sở kinh doanh, sản xuất đều phải có nội quy PCCC bất kể quy mô. Riêng hộ gia đình thuần túy (không kinh doanh) thì không bắt buộc nhưng vẫn nên xây dựng để đảm bảo an toàn cho các thành viên trong nhà.

2. Ai có thẩm quyền ký ban hành nội quy PCCC tại cơ sở?

Người đứng đầu cơ sở (giám đốc, chủ doanh nghiệp, chủ hộ kinh doanh) là người có thẩm quyền ký và ban hành nội quy. Sau khi ban hành, nội quy phải được phổ biến đến toàn bộ nhân viên, người lao động làm việc tại cơ sở đó.

3. Bao lâu thì phải cập nhật lại nội quy PCCC một lần?

Không có quy định cứng về thời gian cập nhật định kỳ, nhưng cơ sở phải chỉnh sửa, cập nhật nội quy ngay khi có thay đổi về hoạt động kinh doanh, cơ cấu tổ chức, thiết bị PCCC hoặc khi pháp luật có quy định mới. Đặc biệt từ năm 2024 đến nay, các quy định liên quan đến xe điện và pin lithium tại chung cư đã được bổ sung nên cần kiểm tra lại nội quy hiện có.

4. Nội quy PCCC và tiêu lệnh chữa cháy có giống nhau không?

Không. Đây là hai văn bản khác nhau nhưng thường được dùng song song. Nội quy PCCC nêu các quy định phòng ngừa, hành vi cấm và trách nhiệm chung. Tiêu lệnh chữa cháy là hướng dẫn từng bước hành động khi đám cháy xảy ra (báo động – cắt điện – chữa cháy – sơ tán – gọi 114). Cả hai đều cần được treo rõ ràng tại cơ sở.

5. Mua bình chữa cháy ở đâu đảm bảo chất lượng và đúng chuẩn PCCC?

Bạn nên ưu tiên mua tại các đơn vị có đầy đủ giấy tờ kiểm định hợp lệ, sản phẩm có tem kiểm định của Cục Cảnh sát PCCC hoặc tem xác nhận của Bộ Công an. Tuyệt đối tránh mua bình chữa cháy trôi nổi, không tem kiểm định vì khi cần sử dụng có thể không hoạt động hoặc gây nguy hiểm ngược lại.

Lời kết

Nội quy phòng cháy chữa cháy không phải là thứ "treo cho đẹp" hay làm cho xong thủ tục. Đây là công cụ thực tiễn, khi được xây dựng nghiêm túc và phổ biến rộng rãi, nó sẽ giúp toàn bộ nhân sự tại cơ sở biết mình cần làm gì trong từng tình huống – kể cả khi chưa bao giờ trải qua hỏa hoạn thực tế.

Nếu bạn đang cần tư vấn thêm về thiết bị PCCC phù hợp với mô hình cơ sở của mình – từ bình chữa cháy, bảng nội quy tiêu lệnh đến hệ thống báo cháy tự động – đội ngũ kỹ thuật của Cứu Hỏa 114 luôn sẵn sàng hỗ trợ. Liên hệ qua hotline 0812.411.114 – 0825.411.114 hoặc ghé trực tiếp tại địa chỉ 87 Cầu Cả, Văn Thượng, Đông Anh, Hà Nội để được tư vấn miễn phí.

Bài viết được biên soạn bởi đội ngũ chuyên gia PCCC của Cứu Hỏa 114, dựa theo Nghị định 136/2020/NĐ-CP và Thông tư 149/2020/TT-BCA, cập nhật tháng 6/2026.